BI ZALHUU BISH HARIN ZAVGUI ZALUU...

1.      Хий үзэгдлийн хот urgeljilel

-       Сайн байна уу? Намайг Димитрий гэдэг. Чамтай танилцах гэж энэ хүнийг (ломбардны эзэн лүү хайнгадуухан толгойгоо дохив.) хэргээр явуулсан юм. Алив ийшээ суу. Гадаа их хүйтэн байна. Даараа л байлгүй.  Ид уу. Битгий нэрэлхээрэй. Гэртээ байгаа л юм шиг байгаарай. Ингэж хэлэнгээ Димитрий ломбардны эзэн лүү гар гэж дохив. Ломбардны эзэн ч уухайн тас гарч одлоо. Өрөөнд Сергей тэр хоёр хоюулхнаа үлдлээ.

-       Сайн байна уу. Намайг Сергей гэдэг. Бодвол намайг мэднэ л биздээ?

-       Тиймээ мэднэ... (болор хундаганд архи хийж Сергейд өгөнгөө) Алив нэг татчих. Араас нь энэ гахайн утсан махаар даруул. Цэвэр украйн цагаан гахай шүү.

Димитрий өөртөө ч бас нэг хундагыг аягалж, нэг амьсгаагаар хөнтөрснөө гахайн мах авч үмхэв. Тэгснээ Сергейг сонжих мэт ширүүн харцаараа хэсэг түүнлүү ширтсэнээ, дахин нэг нэг хундага архи дүүргэв.

-       Амьдрал ямар байна даа дүү хүү?

-       Яахав дээ байж л байна. Ингэхэд хоюулаа ингээд идэж уугаад суугаад байх юм уу, эсвэл үндсэн ажилдаа орох уу? Та надаар яах гэсэн юм?

Димитрий хэсэг түгдэрснээ гэнэт огцом дуугаар:

-        Надад сайн цэрэг хэрэгтэй байна. гэлээ.

-       Юун цэрэг? Цэргээр яах гэж?

Димитрий ярианы өнгийг арай тойруулсхийсэн аястайгаар ярьж эхлэв.

-       Би хэд хоногийн өмнө ломбарднуудынхаа үйлчлүүлэгчдийн жагсаалтыг харж байгаад чиний нэрийг олж харсан юм. Миний нэг сайн генерал найз чиний тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг надад өгсөн. Чи бол 1995 онд Чеченийн дайнд хөлсний цэргээр оролцож байсан туршлагатай цэрэг. Урьд нь бас хэд хэдэн хээрийн сургуульд амжилттай оролцож, бүүр оффицер болон дэвшиж явсан. Гэвч сайн дураараа цэргийн алба хаахаас татгалзаж энгийн амьдралыг сонгосон. Одоогоор ямар нэг хийсэн ажил төрөлгүй яваа.

-       Та ч миний тухай зөндөө мэдээлэл цуглуулжээ. Энэ бүхэн чинь тэгээд юунд хэрэгтэй юм?

-       Би бас чамайг мөрийтэй тоглоомд донтсон гэдгийг чинь мэднэ. Бүүр ээжийнхээ байрны ордерийг мөрийтэй тоглоомонд алдчихсан. Цаашид яах ч учраа олохгүй төөрчихсөн хүн гэдгийг чинь ч мэдэж байгаа...

-       Намайг бүү заналхийл. Би тэр 500000 рублийг чинь хугацаанд нь эргүүлээд төлчихөнө гайгүй...

-       Миний яриаг битгий тасал дүү минь. Би чамд ашигтай санал тавих гэж байна. хэрэв чи миний саналыг зөвшөөрч, хэлснийг минь хийх юм бол би чамд байрны чинь ордер дээр нь нэмж арван сая рубль өгнө...

Өрөөнд хэн ч байхгүй мэт нам гүм боллоо.

Сергей “Мань эр надаар хүн л нухуулах нь дээ... Гэвч яагаад заавал надаар гэж...?” хэмээн бодлоо.

Димитрий Сергейн бодлийг уншсан мэт инээмсэглээд:

-       Дүү минь.Чиний бодож байгаа тэр зүйл бишээ. Харин чи надад мөөг олж өгөх хэрэгтэй байна гэлээ. Сергей солиотой хүнтэй ярьж байгаа мэт гайхан Димитрий рүү харлаа.

-       Уучлаарай та сая юу гээд хэлчихэв? Би арай...

-       Тиймээ чи буруу дуулаагүй.

Ингэж хэлээд Димитрий гүн санаа алдлаа.

-        Одоо миний ярих гэж байгаа зүйлийг өөр хэнд ч хэлэхгүй гэж чи надад амла...

-       Амлаж байна. Та ярь л даа.

-       Тэр бол цагаан хор төрлийн мөөг. Цагаан дэлбэнтэй, улаан иштэй (хаанаас ч юм нэгэн зураг гаргаж ирж үзүүлэв) иймэрхүү төрхтэй мөөг байгаа. Түүний ургадаг улирал яг одоо эхлэх гэж байна.

Сергей дахиад л солиотой хүн лүү харж байгаа мэт гайхан ширтэв.

-       Мөөг чинь долдугаар сараас ургаж эхлэнэ шдээ. Одоо чинь дөрөвдүгээр сар...

-       Тиймээ би мэдэж байна. Харин энэ мөөг онцгой мөөг. Дөрөвдүгээр сарын сүүлээр ургадаг юм. Хаана гээч?

-       Хаана?

-       Чернобыльд...

Өрөөнд ахин нам гүм болов.

Энэ аниргүй байдлыг эвдэн Димитрий ярьж эхлэв.

-       Энэ мөөг Чернобыльд дөрөвдүгээр сард атомын цахилгаан станцын хашаан дотор ургадаг. Тэнд хэнийг ч оруулахгүйгээр маш сайн хамгаалагдсан байгаа. Ялангуяа дөрөвдүгээр сард тийшээ ямар ч амьд амьтан ордоггүй, орсон ч эргэж амьд гарч ирэх нь ховор.

Хадаас байгаагүй учраас морийг тахлаагүй. Морь тахгүй учраас хол явж чадаагүй. Хол явах морь байхгүй тул элч тагнуулын мэдээг штабт хүргээгүй. Нэгэнт штабт тагнуулын мэдээ ирээгүй учир дайны төлөвлөгөө худлаа гарсан. Төлөвлөгөө мэдээж худлаа учир дайнд ялагдсан. Дайнд ялагдсаны гол шалтгаан нь ердөө л хадаас...

1. Шөнө болоход битгий айж гунигла! Хэрэвзээ шөнө болохгүй бол үүрийн гэгээ гэж юу байдгийг хэн ч мэдэхгүй өнгөрөх байсан.

2. Амьдралдаа тохиолдож байсан гашуун алдаа бүрээ эргэж сана. Дахиж чи хэзээ ч ингэж алдахгүй нь тодорхой.

3. Аварга том зүйлсээс битгий сүрдэж бай. Динозаврууд гэж одоо байхгүй. Гэтэл адгийн муу жоомнууд динозавраас өмнө ч байсан одоо ч гэсэн цоглог нь аргагүй гүйлдэж яваа л харагддаг шд...

4. Эрчүүдэд гэж хэлэхэд:

Эрдэнийн чулууг зүлгэх тусам өнгө орно.

Эр хүн зовох тусам хатуужина.

5. Эмэгтэйчүүдэд гэж хэлэхэд:

Чи хэзээ ч дахин давтагдахгүй.

6. Бурхан багш чамд нэг сайн юмыг дутуу өгсөн бол өөр нэг сайн зүйлийг илүү өгсөн байгаа. Түүнийгээ ол.

7. Хорвоог хайрла. Түүний гоо үзэсгэлэнг олж хар.

8. Хүн төрөлхтнөөр бахарх. Бидний туулсан зам агуу бөгөөд нууцлаг юм. Сармагчинг өөрсөдтэйгөө зүйрлээд харл даа.

9. Үхсэн ч диваажинд очино гэж бодож бай. Диваажинг хайх нь буянт үйл биш гэж үү?

10. Хайрын бурхан чамайг тоохгүй байж болно. Харин чи амьд л байвал түүний нүдэнд хэзээ нэгэн цагт өртөж л таараа.

матар

Хоёр царай муутай охин хоорондоо хэрэлдэж байна:

- Дуугүй бай муу матар минь.

- Хуцваа чам мууг бодвол би дур булаам матар юм чинь...

Нар

Бяцхан жаалхүү ааваасаа байнга л янз бүрийн юм асууж шалгаана:

- Ааваа нарыг яагаад нар гэсэн юм бол?

- ...

- Ааваа хэлээд өг л дөө. Нарыг яагаад заавал нар гэсэн юм бэ?

- ... Яагаад гэвэл цаадах чинь гэрэлтээд байдаг юм.

- Тэгвэл яагаад чийдэнг нар гээгүй юм бэ? Адилхан л гэрэлтдэг биз дээ?

- ... .... ....

Эрчүүдэд өгөх зөвөлгөө

Өндөр хүчдэлийн шон луу шээж болохгүй. Тогонд цохиулах аюултай. Харин шон луу шээж байгаа нохой руу шээж болно. Нойтон нохой амархан тогонд цохиулдаг. Хөөрхий амьтан зовлон багатай үхэг лдээ...

 Өглөө

Хүмүүс яагаад өглөөг ӨГЛӨӨ гэж нэрлэсэн мөртлөө оройг яагаад АВЛАА гэж нэрлээгүй юм бол?

Тэнгэрийн зүг ширтэх болгондоо би

Тэндээс би ирсийм гэж

Тэнхээ мэдэн хашгирмаар л санагдах юм.

Гэвч

Эх дэлхийг харах болгондоо

Энд л би шингэнэ гэж

Элэг зүрхнээсээ хайрлах юм.

Би

Аниргүй алсаас нисч ирсэн

Асар өчүүхэн хэлтэрхий л юм даа...

Би түүний тухай бодохдоо

Үүрийн цолмон тэнгэрийн хаяанд гялалзах мэт

Жүржийн өнгөт наран ээжий уулсийн цаанаас өндийх мэт

Энхрий цэцэгсийн дэлбээнд гэрэлтэх шүүдрийн мөнгөн дусал мэт

Эгэл хэрнээ энгүй орчлонг зөвхөн өөртөө л багтаасан

Дуусашгүй найраг, дундрашгүй гэрлийн эх булаг тийм л нэгэн бүсгүйг би зүүдэлнэм.

Зуны өглөө хэрхэн ирдгийг хараад би

Оддын сүрэг хэрхэн хотлохыг үзээд би

Рашаан булагын ганцхан тоос зүрхэн титэмд хүрэхийг мэдрээд

Ирээдүй, одоо, өнгөрсөн цагуудыг оюун бодолдоо хураан байж

Уяран тэмүүлэх амьдралын амтыг сүнс сэтгэлдээ үнэрлэн байж

Лянхуа цэцэг гурван өнгөөр илбэдэж ядраад амрах үеийг

Лимбийн эгшгээр урьхан богширго сэрэн босоод жиргэх мөчийг

Амин бодолдоо нандигнан хадгалаад одоо би

Алсад суугаа нэгэн монгол бүсгүйд илгээлээ.

Баянхонгороос 2005 он

Тэр шөнө үхэл над дээр ирээд:

- Алив бос. Алсын замдаа бэлд. Би чамайг авч, жинхэнэ бодит ертөнц лүү аваачихаар ирлээ гэж хэлэв. Хариуд нь би:

- Жаахан хүлээ Үхэл минь. Би явахаас айхгүй. Гэхдээ ганцхан зүйл хийчихээд л энэ хорвоогоос явмаар байна гэлээ. Үхэл намайг яаруулан:

- За яахав, тэр хүсэж байсан зүйлээ хийчих. Тэгээд хурдхан явцгаая гэлээ. Тэгэхэд нь би:

- Чи үнэхээр тэр зүйлийг надад зөвшөөрч байна уу гэлээ.

- Тиймээ зөвшөөрч байна. Эцсийн чинь гуйлт гэж бодоод зөвшөөрчихье.

- За тэгвэл чамд баярлалаа үхэл минь, би ная насалж, өнөр өтгөн ам бүлтэй болж, үр хүүхдүүдээ эрдэм ном, ажил амьдралын алсын замд үдчихээд, насан турш хайрласан эмгэн буурал эхнэрийнхээ гарын цайг уучихаад л бодох санах, хорогдох санаашрах, эргэж буцах зүйлгүйгээр үхэл чамтай үүрдийн аянд мордохыг хүсэж байна.

- Энэ чинь хэтэрхий олон зүйл юм биш үү?

- Үгүй ээ энэ бол ганцхан л зүйл юм. Үүнийг хүмүүс ХАЙРЛАХ гэдэг юм.  

Эрт цагт энэ дэлхий дээр нэг ч эрэгтэй хүн байдаггүй, дан эмэгтэйчүүд амьдардаг байсан гэдэг.

Тэгэхэд дэлхий дээр Гондвана гэдэг нэртэй ганцхан эх газар байсан ба тэр эх газрын умард хэсгээс өмнийг чиглэн урсах нэгэн их мөрөн байдаг байв. Тэрхүү мөрөн голын нэрийг Диваажингийн хаалга гэдэг байжээ.

Охид хорин нас хүрэх үедээ тэр мөрний уснаас амсдаг байсан агаад амссан даруй жирэмсэн болж, есөн сарын дараа охин төрүүлдэг байв.

Гондвана газрын оршин суугчид хоорондоо эвтэй найртай, дутах гуцах зүйлгүй, тайван сайхан амьдардаг байв гэнэ.

Гэтэл нэгэн шөнө газраас час улаан өнгөтэй нэгэн сонин жимс урган гарч ирж гэнэ. Урьд өмнө нь Гондванын хүүхнүүд тийм жимс огт үзээгүй тул гайхан зөвлөлдөж, газар дэлхийг анх үүсэн бүрэлдэхэд байж байсан гэх нэгэн удганаас очиж, идэж болох эсэхийг нь асуужээ.

Удган тэр жимсийг үзээд ихэд сандарч:

- Энэ жимсийг Тамын илд гэдэг юм. Газар дэлхийд зовлонгийн шалтгаан болж ургасан юм байна. Хэн ч энэ жимсийг идэж болохгүй Идэх нь байтугай хазаж болохгүй Хазах нь байтугай бодож ч болохгүй. Хэрэв энэ жимсийг бодох аваас хазмаар санагдана. Хазах аваас идмээр санагдана. Идэх аваас Диваажингийн Хаалга их мөрөн ширгэнэ. Нэгийг идвэл энэ жимс дахин хоёр болон ургана. Хоёрыг идвэл энэ жимс дөрөв болон ургана. Дөрвийг идвэл энэ жимс дөч болон ургана. Бүх дэлхийг бүрхтэл ургана. Тэгвэл газар дэлхий хагаран хуваагдаж, гариг ертөнц шилгээн ёолж, там диваажин холилдон сүлэлдэж, нүгэл буяны зааг бүдгэрэнэ. Хүний төрөл амгаланг алдаж, гүний сүнснүүд биеийг олж, шунал тачаал орчлонг бүрхэж, түнэр харанхуй хуялыг дуудна. Иймээс энэ жимсийг даруй одоохон устга хэмээн айлджээ.

Гондванын оршин суугчид тэрхүү удганы үгийг биелүүлж ганцхан ургасан нөгөөх жимсийг халуун галд хаяж устгахаар болов. бүх бүсгүйчүүд гал өрдөх мод түүхээр явж, удган тэрхүү жимсийг сахиж суухаар үлдэж гэнэ. Удган шидэт жимсний дур булаам өнгөнд өөрөө хууртахгүйн тулд нүдээ хар даавуугаар боолгон, өнөөх жимсээ алган дээрээ тавин суув. Удалгүй анхний бүсгүй ирж, авчирсан модоо асгажээ. Тэгээд тэр бусдыгаа хүлээн суунгаа удганы гар дээрхи жимсийг нүд салгалгүй ширтэн суув. Тун ч удалгүй тэр жимсийг хазаж үзмээр санагдаж, өнөөх бүсгүй газраас жимсний хэртэй чулуу авч, удганы хажуугаар өнгөрөхдөө гарыг нь шүргэн, жимсийг газар унагаав. Тэгээд:

-Таны алган дээрхи жимсийг харалгүй би унагаачихлаа хэмээн худал хэлж, чулууг алган дээр нь тавиад жимсийг идэж орхижээ.

Тэр жимсний амтыг үгээр хэлж үзгээр бичишгүй, хамаг биеийг хайлуулах мэт болж, төрсөн биеийг төөнөх шиг л болов гэнэ.

Бүсгүй тэндээс дутаан одов.

Тэр цаг мөчөөс хойш мянга мянган жил өнгөрчээ. Харин нөгөө удган одоог хүртэл амьд байж л байдаг гэнэлээ. Тэр энэ хорвоог харах болгондоо:

-Тэр үед би тэр жимсийг сайтар атгаж байхгүй, юунд алгаа тэнийлгэн сууж байсан юм болоо хэмээн харамсан уйлдаг юм гэнэлээ.